ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ

25 Οκτ. 2017

Τα αναπτυξιακά ορόσημα είναι συμπεριφορές ή φυσικές δεξιότητες οι οποίες γίνονται επιτεύξιμες από τα βρέφη και τα παιδιά σε συγκεκριμένες χρονικά περιόδους καθώς αναπτύσσονται (Glascoe & Marks 2011). Πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι κάθε παιδί είναι μοναδικό και το καθένα έχει το δικό του ρυθμό ανάπτυξης. Τα ορόσημα δεν εμφανίζονται με απόλυτο τρόπο και είναι σίγουρο ότι για να γίνει κατανοητή η έννοια τους πρέπει πρώτα να γίνει μια σύντομη αναφορά σε αυτό που ονομάζεται κρίσιμη περίοδος. Κρίσιμη περίοδος είναι μα φάση στην ανάπτυξη στην οποία η αισθητηριακή εμπειρία μπορεί να μεταβάλλει τη δομή και τη λειτουργία των κυκλωμάτων (Hensch 2005). Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης της μεταγεννητικής ανάπτυξης, τα νευρικά κυκλώματα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Αν ο οργανισμός δε λάβει το κατάλληλο ερέθισμα στην αντίστοιχη κρίσιμη περίοδο, μπορεί να γίνει δυσκολότερη, λιγότερο αποτελεσματική ή και αδύνατη η εκμάθηση μιας δεξιότητας (Fagiolini & Hensch 2000).

Η βασικότερη χρησιμότητα των αναπτυξιακών οροσήμων, είναι η δυνατότητα που μας δίνουν να ανιχνεύουμε πιθανές αποκλίσεις και να παρεμβαίνουμε άμεσα, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι σε αυτή την ηλικία ο εγκέφαλος έχει μεγάλες δυνατότητες πλαστικής αναδιοργάνωσης.

Αν θέλαμε να κατατάξουμε τα αναπτυξιακά ορόσημα θα μπορούσαμε να αναφέρουμε 4 ξεχωριστές αλλά αλληλοσχετιζόμενες μεταξύ τους κατηγορίες (Cherry 2016)

Κινητικά ορόσημα τα οποία περιλαμβάνουν την αδρή και τη λεπτή κινητικότητα και τα οποία θα αναλυθούν παρακάτω.

Γνωσιακά ορόσημα τα οποία περιλαμβάνουν τον τρόπο σκέψης, κρίσης και λύσης προβλημάτων ενός παιδιού.

Κοινωνικά και συναισθηματικά ορόσημα τα οποία παρέχουν τη δυνατότητα στα παιδιά να κατανοούν τα δικά τους συναισθήματα αλλά να αναγνωρίζουν και τα συναισθήματα των άλλων. Η αλληλεπίδρασή και το παιχνίδι με άλλους ανθρώπους βρίσκονται σε αυτό το πλαίσιο.

Επικοινωνιακά ορόσημα τα οποία περιλαμβάνουν και τη λεκτική και τη μη λεκτική επικοινωνία.

Ας δούμε επομένως παρακάτω κάποια από τα βασικότερα αναπτυξιακά ορόσημα χωρίζοντας τα σε χρονικές περιόδους.

 

 ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΟΡΟΣΗΜΑ μέχρι το 2ο μήνα του βρέφους

  • Στην πρηνή θέση (η κοιλιά προς το έδαφος) μπορεί να σηκώσει το κεφάλι περίπου 45 μοίρες
  • Στην ύπτια θέση (ανάσκελα) το κεφάλι μπορεί να διατηρηθεί στη μέση γραμμή
  • Ξεκινάει να εστιάζει στα κοντινά αντικείμενα
  • Διαφοροποιεί το κλάμα του ανάλογα με την αιτία που το προκαλεί
  • Χαμογελάει
  • Ανταποκρίνεται στους οικείους ήχους

 

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΟΡΟΣΗΜΑ 3ου-5ου μήνα

  • Αν τοποθετηθεί στη καθιστή θέση κρατάει το κεφάλι του ευθυγραμμισμένο σε σχέση με τη βαρύτητα
  • Αν τοποθετηθεί στην πρηνή θέση σηκώνει το κεφάλι του 90 μοίρες
  • Φέρνει τα χέρια του στα γόνατα (4ος μήνας) και στα πόδια (5ος μήνας)
  • Γυρνάει στο πλάι
  • Στην πρηνή θέση στηρίζεται στα αντιβράχιά του (το τμήμα του χεριού μετά τον αγκώνα)
  • Πιάνει και αφήνει αντικείμενα με τα χέρια του
  • Καλή κοντινή όραση
  • Έναρξη μέσω του παιχνιδιού του συντονισμού χεριού-ματιού
  • Γελάει δυνατά
  • Απαιτεί την προσοχή του περιβάλλοντος

 

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΟΡΟΣΗΜΑ 6ου μήνα

  • Έρχεται από την ύπτια στην πρηνή
  • Κάθεται ανεξάρτητο στο πάτωμα με βοήθεια από τα χέρια του
  • Μπορεί στιγμιαία να κάτσει ανεξάρτητο στο πάτωμα
  • Μεταφέρει αντικείμενα από το ένα χέρι στο άλλο
  • Φοβάται τους ξένους
  • Μιμείται συμπεριφορές και ήχους
  • Παράγει θορύβους που μοιάζουν με μονοσύλλαβες λέξεις
  • Ξεκινάει να δείχνει αντικείμενα

 

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΟΡΟΣΗΜΑ μέχρι τον 9ο μήνα

  • Κάθεται στο πάτωμα χωρίς βοήθεια
  • Έρχεται από την πρηνή στην καθιστή θέση μόνο του
  • Διατηρεί την τετραποδική θέση (στα 4)
  • Πιβοτάρει (από ύπτια στην πρηνή και ξανά στην ύπτια)
  • Μετακινείται με σύρσιμο και μπουσούλημα
  • Δείχνει συνέχεια
  • Τρέφεται με τα δάκτυλα
  • Ανταποκρίνεται σε απλές οδηγίες
  • Φοβάται να μείνει μόνο του
  • Χαιρετάει με το χέρι
  • Παίζει δια-δραστικά παιχνίδi

 

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΟΡΟΣΗΜΑ μέχρι το 12ο μήνα

  • Στέκεται όρθιο χωρίς να στηρίζεται από κάπου
  • Πιθανά βαδίζει ανεξάρτητο
  • Κάθεται κάτω από την όρθια θέση χωρίς βοήθεια
  • Τοποθετεί το ένα τουβλάκι πάνω από το άλλο
  • Σηκώνει μικρά αντικείμενα από το πάτωμα
  • Παίζει παιχνίδια υποκριτικής (προσποιείται ότι πίνει από ποτήρι)
  • Μπορεί να λέει 3-4 λέξεις
  • Συμμετέχει στο ντύσιμο

 

2 Οκτ. 2017

Η συζήτηση για ακόμη μια φορά, πολλοστή φορά, κουραστικά επαναλαμβανόμενη φορά, βασισμένη σε έναν αστικό μύθο. Από τους μύθους που χτίζουν επιστημονικές καριέρες και δίνουν σε πολλούς, επιστήμονες και μη, τη δυνατότητα να παρουσιάζονται σαν αντισυμβατικοί και επαναστάτες (και το σαν της παρομοίωσης δε το χρησιμοποιώ τυχαία), καλύπτοντας μια προσωπική ανάγκη διαφοροποίησης, και αδιαφορώντας για την προσωπική επίδραση του καθενός στο ευρύτερο σύνολο, ξεχνώντας εκούσια την αξία των λόγων του Αριστοτέλη για το ρόλο και τις υποχρεώσεις του ανθρώπου ως πολιτικό ον.

Θα αναφέρουμε για μια φορά ακόμη, την άποψή μας για το αντιεμβολιακό κίνημα που έχει εμφανιστεί έντονα τα τελευταία χρόνια, ακολουθώντας την  παλιρροιακή δυναμική που δίνουν σε μια αντίστοιχη υπόθεση τα μέσα δικτύωσης. Και δε θα αναφέρουμε θεωρητικές απόψεις και κοινωνιολογικές προσεγγίσεις, αλλά θα παραθέσουμε στοιχεία τεκμηριωμένα για να αναχαιτίσουμε τις ανυπόστατες φημολογίες.

Και θα αρχίσουμε από την αρχή αναφέροντας ότι αυτή η υστερία ξεκίνησε από τα αποτελέσματα της έρευνας του Andrew Wakefield και των συνεργατών του το 1998 σε 12 παιδιά, η οποία δημοσιεύτηκε στο Lancet και ισχυρίστηκε ότι υπήρχε η  δυνατότητα σύνδεσης μεταξύ μιας νέας μορφής ασθένειας του εντέρου, του αυτισμού και του εμβολίου MMR (ιλαρά, ερυθρά, παρωτίτιδα)(η έρευνα του Taylor και των συνεργατών του το 1999 σε 498 περιπτώσεις αυτισμού δεν εμφάνισε συσχέτιση μεταξύ του εμβολίου και του αυτισμού). Και επειδή ελάχιστοί ασχολούνται με έρευνες και ακόμη λιγότεροι μαθαίνουν τα αποτέλεσματά τους, αλλά πολλοί ήδη από το 1998 κατάλαβαν την αξία της επικοινωνίας και της χειραγώγησης μερίδας του πληθυσμού, ο ίδιος σε μια συνέντευξη τύπου πρότεινε την αναστολή του εμβολίου μέχρι να γίνουν περαιτέρω έρευνες. Ποιος όμως θα περιμένει την επιβεβαίωση ή όχι. Η προπαγάνδα παρέσυρε τα πάντα.

Πίσω από το κίνημα της μαζικής υστερίας εναντίων της χορήγησης εμβολίων, το οποίο φυσικά και πέρασε στη βιτρίνα της δημοσιότητας, υπήρχαν και άλλα δεδομένα τα οποία έμειναν στη σκιαζώμενη και ταπεινή πλευρά της πραγματικότητας. Ας παραθέσουμε κάποια από αυτά:

-          Tο Βρετανικό Γενικό Ιατρικό Συμβούλιο μετά από έρευνα ανακάλυψε ότι οWakefield ενήργησε χωρίς την απαιτούμενη ηθική έγκριση από το θεσμικό όργανο ελέγχου.

-          Το Lancet απέσυρε την δημοσίευση του 1998 με τον αρχισυντάκτη του, Richard Horton, να δηλώνει ότι το περιοδικό είχε «εξαπατηθεί» κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά τόσο στην  ανήθικη συμπεριφορά των ερευνητών, όσο και στην ανέντιμη και παραπλανητική αναφορά της μελέτης

-          Τρεις μήνες μετά την απόσυρση της μελέτης από το The Lancet, ο Wakefield  διαγράφηκε από το ιατρικό μητρώο του Ηνωμένου Βασιλείου και του απαγορεύθηκε να ασκεί ιατρική στο Ηνωμένο Βασίλειο

-          Το Νοέμβριο του 2011, το British Medical Journal αποκάλυψε ότι τα παιδιά στην έρευνά του Wakefield δεν έπασχαν καν από φλεγμονώδη νόσο του εντέρου

Η επίπτωση που είχε η δαιμονοποίηση του εμβολίου σε βάθος χρόνου φαίνεται από τους παρακάτω αριθμούς:

-          Το 2016, 25 ευρωπαϊκά κράτη ανέφεραν εθνική κάλυψη κάτω από το όριο ασφαλείας για την ιλαρά (το όριο είναι η κάλυψη εμβολιασμού στο 95% του πληθυσμού)

-          Τα ποσοστά ανοσοποίησης στη Βρετανία μειώθηκαν από 92% σε 73%, φτάνοντας και στο 50% σε ορισμένα μέρη του Λονδίνου

Η ροή των γεγονότων από εκεί και πέρα είναι γνωστή όπως και τα διαρκώς αυξανόμενα κρούσματα ιλαράς στις μέρες μας. Βέβαια για κάποιους πίσω από τα πάντα κρύβονται συνωμοσίες, μυστικές λέσχες, δυνάμεις επουράνιες και επίγειες οι οποίες μας χειραγωγούν. Πίσω από τα πάντα κρύβονται φαρμακοβιομηχανικές εταιρίες οι οποίες έχουν βρει θεραπεία για τα πάντα, αλλά μπροστά στο χρήμα δε λογαριάζουν την ανθρώπινη ζωή. Και φυσικά δεν είμαι καθόλου αφελής για να πιστεύω ότι τέτοιες λογικές απουσιάζουν εντελώς από τις φαρμακευτικές εταιρίες αλλά όλα έχουν κάποια όρια. Και καλούμαστε οι υπόλοιποι, αυτοί που αποτελούμε το προστατευτικό αντιικό δίχτυ των ψευτοαντιδραστικών να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε ελέφαντες, αντί όλες αυτές οι δυνάμεις να κληθούν να αποδείξουν ότι είμαστε.

Αφήστε λοιπόν το χρόνο να κυλάει, την αδιαφορία και την ανευθυνότητά να αποκαλούνται αντισυμβατικές πράξεις, την κοινωνική σας ασυνειδητότητα να ωριμάζει σαν το παλιό κρασί. Να θυμάστε όμως ότι η αντιική προστασία δεν είναι σαν τα συστήματα που χρησιμοποιείται στα tablet και τους υπολογιστές σας. Δυστυχώς τα προβλήματα της έκθεσης σε ιούς δε λύνονται απευθείας με την αγορά αντιικού προϊόντος και την απλή εγκατάστασή του.    

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-          NeuroPhysioKids 2017

-          http://tvxs.gr/news/ygeia/epidimia-ilaras-kai-anti-emboliastiko-kinima-i-arxi-mias-epikindynis-sxesis

-          Taylor B., Miller E., Farrington P., Petropoulos MC,  Favot-Mayaud I., Li J.,  Waight P., (1999),  Autism and measles, mumps, and rubella vaccine: no epidemiological evidence for a causal association, Lancet, 353 : 9169,  2026–2029

-          Wakefield A., MMR vaccination and autism, (1999), Lancet,  354 : 9182, 949–950

-          Wakefield A.,  Murch S, Anthony A., Linnell J., Casson D., Malik M., Berelowitz M., Dhillon A., Thomson ., Harvey P., Valentine A., Davies S., Walker-Smith J., (1998), Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children, THE LANCET, Vol 351, 637-641

10 Σεπ. 2017

Είναι πραγματικά μαγικό πως μπορούν δύο αρχικά κύτταρα να μετατραπούν στο πολύπλοκο ανθρώπινο σώμα και να περικλείουν μέσα τους, όλες τις απαραίτητες οδηγίες με τη μορφή ενός γενικού χάρτη, ο οποίος ξεδιπλωμένος θα μπορούσε να συνθέσει αυτή την τέλεια συναισθηματική μηχανή.

Η πορεία των γεγονότων δεν είναι τόσο απλή και ξεκινώντας μια μικρή ανάλυση των διαδικασιών, ας κάνουμε μια σύντομη αναφορά στους μηχανισμούς οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τη νευρική ανάπτυξη. 3 είναι οι κύριοι παράγοντες σχεδιασμού και τροποποίησης αυτής της αναπτυξιακής πορείας. Το γενετικό υλικό (ο χάρτης, το εξατομικευμένο στοιχείο), η αυτό-οργάνωση (η βασισμένη σε βιολογικούς παράγοντες αλληλεπίδραση σε κυτταρικό επίπεδο) και η αισθητικοκινητική εμπειρία (η αλληλεπίδραση με το περιβάλλον).

Η μεγαλύτερη πλειοψηφία νευρώνων δημιουργούνται στα μέσα του 2ου τριμήνου μετά τη σύλληψη. Η περίοδος του μεγάλου πολλαπλασιασμού. Τότε που άναρχα ακόμη οικοδομείται με το αρχέγονο κυτταρικό υλικό αυτό που αργότερα θα αποτελέσει το νευρικό σύστημα. Η περίοδος που ακολουθείται από μία φάση μεταναστεύσεων και έπειτα από μία φάση αυτοθυσίας και κυτταρικής αυτοκτονίας προκειμένου να οδηγηθεί το χάος σε οργάνωση (ο εγωισμός αυτών των κυττάρων και η θέληση τους να παραμείνουν εν ζωή κοιτώντας τον εαυτό τους, μπορεί να συσχετιστεί με τον Εαυτ-ισμό). Ακολουθεί μία φάση εκλέπτυνσης, λείανσης και ποιοτικής αναβάθμισης και αργότερα οι συνδέσεις και η λειτουργική οργάνωση αυτού του πολύπλοκου συστήματος ακριβώς εξαιτίας της τελειότητας των προηγούμενων μηχανισμών. Και όλες αυτές οι ασύλληπτες διεργασίες διενεργούνται όσο εμείς ψάχνουμε να βρούμε κατάλληλο χρώμα για το δωμάτιο και το όνομα του δημιουργήματός μας.

Κατά τη διάρκεια της εγκεφαλικής ανάπτυξης, σε μια περίοδο θα μπορούσαμε να πούμε προ-κριτική, τα αρχικά δίκτυα σχηματίζονται κυρίως εξαιτίας των ιδιοτήτων του γενετικού υλικού και της επίδρασης της αυτό-οργάνωσης. Πρέπει να εμφανιστεί η κριτική περίοδος της ανάπτυξης, στην οποία τα γεγονότα συμβαίνουν με έναν πλαστικό και ευμετάβλητο τρόπο, για να αντιληφθούμε τη μεγάλη σημασία την οποία διαδραματίζει η αισθητικοκινητική εμπειρία.

Ας αναφέρουμε κάποια παραδείγματα που αποδεικνύουν τη σειρά αυτών των διεργασιών. Όταν τα οπτικά δίκτυα προτίμησης (λωρίδες νευρώνων που ανταποκρίνονται κατά προτίμηση στα ερεθίσματα από το ένα ή το άλλο μάτι), τα οποία αναπτύσσονται στη μήτρα και δεν απαιτούν αισθητική καθοδήγηση, εγκατασταθούν στον οπτικό φλοιό V1, είναι ευμετάβλητα και ευπροσάρμοστα στα αρχικά στάδια. Αν εκείνη την περίοδο εμφανιστεί μονόπλευρη όραση, το ένα μάτι θα χάσει κάθε λειτουργική του δυνατότητα και θα εμφανιστεί μόνιμη τύφλωση. Αν παρατηρηθούν οι περιοχές του οπτικού φλοιού είναι φανερή μια συρρίκνωση της περιοχής του κλειστού ματιού (απώλεια συνάψεων) και μια διόγκωση της περιοχής του ανοικτού ματιού (παραγωγή συνάψεων).

Σε πειράματα με πρωτεύοντα, ως προς τις οπτικές στήλες προσανατολισμού αυτή τη φορά βρέθηκαν τα ακόλουθα εντυπωσιακά αποτελέσματα. Τα ζώα ανέπτυξαν στήλες προσανατολισμού είτε ανατράφηκαν σε κανονικό φως είτε σε σκοτάδι. Στα ζώα που ανατράφηκαν σε σκοτάδι η εκλεκτικότητα στον προσανατολισμό ήταν φτωχότερη (υπήρχε επομένως κάποιο μικρό όφελος από την ελάχιστη φυσιολογική εμπειρία του σκοταδιού). Στα ζώα όμως των οποίων τα βλέφαρα τεχνητά διατηρήθηκαν κλειστά (μη τυπική αισθητικοκινητική εμπειρία), ο οπτικός προσανατολισμός ήταν τόσο φτωχός και οι στήλες προσανατολισμού ελάχιστα διακριτές.

Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η κακή εμπειρία είναι πολλές φορές χειρότερη από την απουσία εμπειρίας. Αναφέραμε και πριν ότι η ανάπτυξη είναι ένας συνδυασμός 3 παραγόντων  και ότι απαιτείται συνεργασία μεταξύ αυτό-οργάνωσης και αισθητικοκινητικής εμπειρίας. Τώρα μπορούμε να προσθέσουμε πως όταν η εμπειρία δεν είναι τυπική, αυτή η συνέργια διακόπτεται και τα νευρωνικά δίκτυα διαταράσσονται λειτουργικά και μάλιστα αυτή η λανθασμένη εμπειρία ζημιώνει ακόμη περισσότερο τα χαρακτηριστικά της ανάπτυξης. Υπάρχουν επομένως στάδια κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης στην οποία η φυσιολογική εμπειρία είναι απαραίτητη. Θα πρέπει στις σκέψεις μας να προσθέσουμε την αρχή του Hebb πως ‘ότι ενεργοποιείται ταυτόχρονα, συνδέεται ταυτόχρονα και λειτουργικά’ , τη δεδομένη γνώση ότι η επαναλαμβανόμενη χρήση μιας σύναψης διευκολύνει την περαιτέρω διεγερσιμότητα του μετασυναπτικού νευρώνα μέσω της μάθησης σε κυτταρικό επίπεδο για να αντιληφθούμε την αξία της έγκαιρης και κατάλληλης προσφοράς αισθητικοκινητικής εμπειρίας.

Εδώ πρέπει να κάνουμε μια υπόκλιση και να καλωσορίσουμε στα γραφόμενά μας την πλαστικότητα (πολλές από τις αναφορές που κάναμε παραπάνω έχουν εκείνη πρωταγωνίστρια), την ικανότητά δηλαδή να ποικίλουμε στο φαινότυπο ή τη συμπεριφορά μας και να τροποποιούμαστε, ανάλογα με τα διάφορα περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Προφανώς και δεν είναι σκοπός μας να αναλύσουμε κάτι τόσο πολύπλοκο όσο η πλαστικότητα, αλλά κάποιες αναφορές μας παρακάτω τη βάζουν σε περίοπτη θέση στην κεντρική εικόνα της πρόωρης παρέμβασης.  

Υπήρχε μια θεωρία στη νευροεπιστήμη για την ανικανότητα του εγκεφάλου να επανακαθορίζεται στην ενήλικη ζωή και για τις φτωχές του ικανότητες τροποποίησης μέσω της πλαστικότητας. Μια θεωρία που στις μέρες μας αμφισβητείται έντονα, καθώς εμφανίζονται ευρήματα όχι μόνο για αύξηση των διακλαδώσεων-συνάψεων, αλλά και τη δημιουργία καινούργιων νευρικών κυττάρων σε συγκεκριμένες περιοχές (ιππόκαμπος). Το δεδομένο στοιχεία είναι ότι ο εγκέφαλος έχει μια ασύλληπτη ικανότητα δομικής και λειτουργικής τροποποίησής και μορφοποίησης του με την προϋπόθεση να του παρέχουμε τα κατάλληλα και επαρκή ερεθίσματα. Κάπως έτσι επιβεβαιώνεται ο Gerald Edelman (κάτοχος βραβείου Nobel), ο οποίος υποστηρίζει ότι οι βιολογικές λειτουργίες υποστηρίζονται από πολλαπλές δομές, πιθανά προσθέτω εγώ για να υπάρχουν εφεδρικές δυνάμεις σε περίπτωση ανάγκης, κάπως έτσι ζούσε ως μέρος ενός συνόλου, ένας Γάλλος εργάτης ο οποίος είχε οικογένεια, παιδιά, εργαζόταν, είχε IQ 75 και στον οποίο εξαιτίας μίας πάθησης που ούτε ο ίδιος γνώριζε, έλειπε το 90% του εγκεφαλικού παρεγχύματος, με αυτόν τον τρόπο ο Jeffrey Satinover, γιατρός ραδιολογίας, τυχαία στα πλαίσια πειραμάτων γύρω από την αξονική τομογραφία αντιλήφθηκε ότι του έλειπε το ένα ημισφαίριο. Ο εγκέφαλος επομένως μαθαίνει σταδιακά τη συνείδηση, μαθαίνει σταδιακά την αλληλεπίδραση του με τον εσωτερικό και τον εξωτερικό κόσμο και μεγάλο ρόλο σε αυτή του την προσαρμοστικότητα παίζει η παροχή ερεθισμάτων. Και για να είμαστε πιο ακριβείς η παροχή των κατάλληλων ερεθισμάτων.

Κατά τον ίδιο τρόπο που ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται σε φυσιολογικές συνθήκες, λειτουργεί και μετά από μια βλάβη, έχοντας δυνατότητες και επανοργάνωσης και επανασχηματισμού των συναπτικών συνδέσεων, βάζοντας σε λειτουργία τα αναπτυξιακά προγράμματα, επομένως και την αυτό-οργάνωση και την αισθητικοκινητική εμπειρία. Ένα γεγονός που καταστρέφει τη φυσιολογική διαδικασία σχηματισμού συνδέσεων μεταβάλλει τη νευρομετάδοση, οδηγεί σε εννεύρωση λανθασμένων στόχων, σε απώλεια νευρικής συνδεσιμότητας και σε λειτουργικές αποκλίσεις.

Σαφώς αν λάβουμε υπόψη μας τη δυναμική του εγκεφάλου και παράγοντες όπως οι νευροτροφικοί μηχανισμοί, μπορούμε εύκολα να πέσουμε στην παγίδα της καλύτερης αποκατάστασης αν η βλάβη έχει συμβεί σε μικρότερη ηλικία. Αν όμως σκεφτούμε ξανά όσα αναφέραμε παραπάνω και κυρίως το γεγονός ότι ένα ανεπαρκές, στερημένο, λανθασμένα δομημένο περιβάλλον μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε μια ζημιογόνα πλαστικότητα, τότε μπορούμε να εξάγουμε το συμπέρασμα, ότι για να χρησιμοποιηθεί λειτουργικά μετά από μια βλάβη όσο μεγαλύτερο τμήμα γίνεται από το συνολικό δυναμικό του εγκεφάλου, πρέπει να συμβαδίζουν ταυτόχρονα και παράλληλα, τόσο η πρόωρη παρέμβαση όσο και η κατάλληλη παρέμβαση. Δεν αρκεί η έγκαιρη παροχή ερεθισμάτων. Είναι απαραίτητη η έγκαιρη παροχή των κατάλληλων ερεθισμάτων.

Μια γνώση που θα κάνει εμάς τους φυσικοθεραπευτές περισσότερο υπεύθυνους, ηθικούς και έχοντας ευήκοα ώτα στις φωνές της ευσυνειδησίας μας.  Μια γνώση που θα κάνει τους γονείς περισσότερο κριτικούς και ενεργητικά συμμετέχοντες, σα να πρέπει να προστατέψουν την πόλη τους από την ερήμωση και τον εαυτό τους από τις σκληρές φωνές της αυτοκριτικής.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

NeuroPhysioKids 2017

Medical Neuroscience (Coursera), Leonard White, Duke University

Feuillet L., Dufour H., Pelletier J., Brain of a white-collar worker , (2007), 370: 262

Giza C., Mayumi P., (2006), Is Being Plastic Fantastic? Mechanisms of Altered Plasticity after Developmental Traumatic Brain Injury

Rocha-Ferreira E., Hristova M., Plasticity in the Neonatal Brain following

Hypoxic-Ischaemic Injury, (2016), Neural Plasticity

Rpsenzweig MR, Bennett EL, (1996), Psychobiology of plasticity: effects of training and experience on brain and behavior, Jun;78(1):57-65

Routier L., Mahmoudzadeh M., Panzani M., Azizollahi H., Goudjil S., Kongolo G., Wallois F., (2017), Plasticity of Neonatal Neuronal Networks in Very Premature Infants: Source Localization of Temporal Theta Activity, the First Endogenous Neural Biomarker, in Temporoparietal Areas, Human Brain Mapping

 

9 Σεπ. 2017

Ας αφήσουμε για λίγο στην άκρη τον πεζό μας εαυτό και ας σύρουμε στην επιφάνεια του νου μας ότι πιο σουρεαλιστικό κρύβουμε μέσα μας. Ας φανταστούμε ότι έχουμε μπροστά μας ένα άδειο χώρο στον οποίο πρέπει να χτίσουμε μια νέα πόλη, στην τοποθεσία κάπου, τη χρονική στιγμή κάποτε. Μια πόλη όπως εμείς την οραματιζόμαστε, με τα κομψοτεχνημένα κτίρια της, τους μαγευτικούς κήπους της, το σαγηνευτικό της ποτάμι να τη διασχίζει ακριβώς στη μέση σα μία επιμήκη σχισμή και ένα οδικό σύστημα εύκολο στην απομνημόνευση και τη λειτουργικότητα του. Για αρχή έχουμε ένα χάρτη, μια γενική εικόνα του πως θα είναι η πόλη μας, τους εργάτες, οι οποίοι ακούραστα θα κάνουν πράξη τα υπερφίαλα σχέδιά μας και τους υπόλοιπους κατοίκους, το κλιματικό περιβάλλον και το γεωγραφικό σημείο, των οποίων οι ανάγκες και τα χαρακτηριστικά θα σχηματοποιήσουν την τελική εικόνα της πόλης και θα την κάνουν λειτουργική.

Πληθώρα υλικών, κατασκευών, κτιρίων, δρόμων να ξεπετάγονται από το πουθενά. Μια γενικότητα όπως ο χάρτης μας δε μπορούσε κατ’ ουδένα τρόπο να οδηγήσει σε μια ακρίβεια. Δρόμοι που δεν οδηγούν πουθενά, δρόμοι που ενώνονται με άλλους και ξανά πίσω στον εαυτό τους. Ένα χάος, απαραίτητο, αλλά χάος. Και τότε πρέπει να λάβεις μια απόφαση. Να καλέσεις όλους τους παράγοντες κοντά σου και να αποφασίσετε τι θα γκρεμίσετε, τι θα διατηρήσετε, ώστε κάθε δρόμος να οδηγεί κάπου, και κάθε κτίριο να έχει ένα σκοπό. Γκρεμίσματα, χαλάσματα, μα μέσα από τις σκόνες, ανατέλλει μια πόλη με αψεγάδιαστη ρυμοτομία. Τα πάντα λειτουργικά, οριοθετημένα, επιμελώς προσεγμένα. Μια πόλη με πραγματική ποιότητα ζωής.

Τι θα μπορούσε να συμβεί όμως αν ένας εξωτερικός παράγοντας καταστρέψει κομμάτι της πόλης και αλλοιώσει τη συνέχεια και την αλληλεπίδρασή των δομών της; Κάποιοι δρόμοι θα είναι πλέον αδιέξοδα και κάποια κτίρια μη επισκέψιμα. Μα ποιος θα μπορούσε να ζήσει σε μια πόλη, της οποίας δρόμοι δεν οδηγούν πουθενά, ποιος θα μπορούσε να ζήσει σε μια πόλη που είτε δεν έχει, είτε δε μπορείς να προσεγγίσεις το σχολείο, το νοσοκομείο, το κέντρο ψυχαγωγίας. H πόλη θα ερήμωνε και εσύ με το χάρτη στο χέρι θα αναρωτιόσουν γιατί τα πράγματα δεν πήγαν όπως τα φανταζόσουν. Το συμπέρασμα στο οποίο θα κατέληγες μετά από μέρες ανάλυσης και αυτοκριτικής θα ήταν ότι την κρίσιμη στιγμή, λίγο μετά την καταστροφή άφησες τα πράγματα να κυλήσουν μόνα τους.

Άφησες τη μοίρα να σε καθοδηγήσει και όχι να την καθοδηγήσεις εσύ. Δε σκέφτηκες να χτίσεις δρόμους παράλληλα με τους κατεστραμμένους, να χρησιμοποιήσεις έστω το ένα ρεύμα κυκλοφορίας, να ανοίξεις καινούργια μονοπάτια εκεί που υπήρχαν απάτητοι κήποι, να μεταφέρεις το νοσοκομείο σε κτήριο που μέχρι τότε στεκόταν αχρησιμοποίητο, να χρησιμοποιήσεις τον πρώτο όροφο στο παλιό κτήριο του μισογκρεμισμένου δημαρχείου. Δε θα γινόταν οι συνθήκες ποτέ ίσως όπως πριν, η πρότερη τελειότητα ίσως πλέον να φάνταζε μακρινό όνειρο, αλλά έστω με προσαρμογές, με υποκαταστάσεις, με συμβιβασμούς, θα εξακολουθούσες να ακούς παιδικές φωνές στους δρόμους, μουσικές φωνές στους συναυλιακούς χώρους και βρεφικά κλάματα στα μαιευτήρια, αντί να ακούς τον αντίλαλο από την αυστηρή και επικριτική φωνή της συνείδησής σου.

Το θέμα είναι να προλάβεις μη σου φύγουν οι κάτοικοι. Η πόλη που ήθελες να χτίσεις είναι στα χέρια σου. Και με τις ατέλειες της πάλι η πόλη σου θα είναι. Αρκεί να υπάρχουν κάτοικοι για να ζεις από τα συναισθήματά τους.

Σε επόμενο κείμενο (ρεαλιστική, επιστημονική προσέγγιση)

 

13 Ιουλ. 2017

Το παιχνίδι είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική ανάπτυξη κάθε παιδιού και για αυτό το λόγο συμπεριλαμβάνεται στα βασικά δικαιώματα του μαζί με τις υπόλοιπες ζωτικές του ανάγκες. Το παιχνίδι διεγείρει τις νευρικές δομές και είναι απαραίτητη προϋπόθεση της φυσιολογικής ανάπτυξης. Μέσα από τη διαδικασία το παιχνιδιού το παιδί εκφράζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις επιθυμίες του με τρόπο που δε μπορεί να επιτύχει μέσω του γραπτού λόγου.

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες (κοινωνικοί, οικονομικοί, φυσικοί), οι οποίο περιορίζουν τη δυνατότητα των παιδιών να ασχοληθούν με το αυτοκαθοδηγούμενο παιχνίδι, αλλά τα τελευταία χρόνια η πίεση χρόνου λόγω ενός φορτωμένου καθημερινού προγράμματος, είναι η βασική αιτία για το μειωμένο παιχνίδι στο μεγάλο ποσοστό του παιδικού πληθυσμού στις αναπτυγμένες χώρες.

Ας κάνουμε μια σύντομη αναφορά στα οφέλη που έχει το παιχνίδι στα παιδιά:

-         Αυξάνει τη δημιουργικότητά ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει τη φαντασία, τη δεξιότητα και τη φυσική, συναισθηματική και γνωσιακή ικανότητα των παιδιών

-         Επιτρέπει την εξερεύνηση και τον πειραματισμό

-         Αναπτύσσει σωστά τον ανθρώπινο εγκέφαλο

-         Προετοιμάζει τα παιδιά για την αλληλεπίδρασή τους με τον κόσμο γύρω τους

-         Αναπτύσσει την εμπιστοσύνη των παιδιών και τα ετοιμάζει για τις μελλοντικές προκλήσεις

-         Το μη κατευθυνόμενο παιχνίδι επιτρέπει στα παιδιά να συνεργάζονται, να αντιλαμβάνονται την έννοια της ομάδας και της διαπραγμάτευσης

-         Όταν είναι κατευθυνόμενο από τα ίδια τα παιδιά, τους επιτρέπει να θέτουν και να υπακούουν σε κανόνες, να αναγνωρίζουν τα όριά τους και να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις με το ανάλογο τίμημα.

-         Βοηθάει στην ανάπτυξη περισσότερο υγειών σωμάτων και αυξάνει τα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας των παιδιών

-         Βελτιώνει τη ψυχολογική κατάσταση των παιδιών και μειώνει την κατάθλιψη

-         Βοηθάει στην ανάπτυξη ισχυρών δεσμών και καλύτερης επικοινωνίας ανάμεσα στην οικογένεια, όταν ο γονέας παρευρίσκεται ή ακόμη καλύτερα συμμετέχει στα κατευθυνόμενα από το παιδί παιχνίδια

Ενώ είναι γνωστά τα οφέλη του παιχνιδιού, τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί το ποιοτικό και ποσοτικό παιχνίδι, με το οικογενειακό περιβάλλον να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ακαδημαϊκή εξέλιξη του παιδιού. Το ερώτημα είναι αν η βιασύνη να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας εις βάρος των χαρακτηριστικών της παιδικότητάς τους, θα προκαλέσει βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες διαταραχές κυρίως στο ψυχολογικό και συναισθηματικό κομμάτι της προσωπικότητά τους.

Υπάρχει μια πληθώρα πληροφόρησης η οποία ωθεί τους γονείς να θεωρήσουν πως ο ρόλος τους επιτυγχάνεται μέσα από την ακαδημαϊκή εξέλιξη των παιδιών, μέσω αγοράς πληθώρας ενισχυτικών παιχνιδιών και μέσω της συμμετοχής των παιδιών σε μια πληθώρα δραστηριοτήτων, καθένα από τα οποία στενεύει τα χρονικά περιθώρια του παιδιού για ελεύθερο παιχνίδι. Τα παιδιά μεγαλώνουν από βρέφη ακόμη, σε ένα αισθητηριακά εμπλουτισμένο περιβάλλον το οποίο θεωρείται ότι προάγει με τον καλύτερο τρόπο την ανάπτυξη του. Η αναγκαιότητα της αμετροεπούς υπηρέτησης των παραπάνω δεδομένων, περιορίζει αισθητά το χρόνο τον οποίο περνάει ο γονέας με το παιδί του, καθώς και το καθοδηγούμενο από τα ίδια τα παιδιά παιχνίδι.

Είναι δεδομένο ότι οι οργανωμένες δραστηριότητες έχουν κάποια αναπτυξιακά οφέλη, αλλά δεν είναι σίγουρο το κατά πόσο ένα παιδί μπορεί συναισθηματικά και ψυχολογικά να ανταποκριθεί σε ένα τόσο χρονικά πιεσμένο πρόγραμμα, χωρίς αλλοιώσεις της παιδικής του ατομικότητας και φυσιολογικής ανωριμότητας. Και αν φαινομενικά, η πλειοψηφία των παιδιών μπορεί να ανταποκριθεί θετικά στην πληθώρα δραστηριοτήτων, υπάρχει ένα ποσοστό παιδιών τα οποία αντιδρούν με άγχος και άλλα συμπτώματα ψυχολογικής καταπίεσης και αυτό το ποσοστό πρέπει να αξιολογηθεί.

Αρνητικοί παράγοντες που ευθύνονται στην αλλαγή συμπεριφοράς και αντίληψης ως προς την ποσότητα και ποιότητα του παιδικού παιχνιδιού θα μπορούσαν ενδεικτικά να αναφερθούν οι παρακάτω:

-         Οικογένειες με ένα μέλος ή με δύο εργαζόμενους γονείς, με αποτέλεσμα  να μειώνεται ο κοινός χρόνος γονέων και παιδιών

-         Ακόμη και ο περιορισμένος κοινός χρόνος, χρησιμοποιείται για να αναδείξει αυτό που κοινώς αναφέρεται ως γονεϊκός επαγγελματισμός, δηλαδή της προσπάθειας του γονέα να εντάξει σε όσες περισσότερες δραστηριότητες γίνεται το παιδί του

-         Τα εσφαλμένα μηνύματα ότι ρόλος του γονέα είναι να προάγει ενεργητικά κάθε δεξιότητα του παιδιού μέσω μιας πληθώρας δραστηριοτήτων. Η ανάπτυξη σούπερ παιδιών, είναι ένα μήνυμα που διαπερνάει κάθε κοινωνικό στρώμα και οι γονείς με τη συμπεριφορά τους θελημένα ή άθελα τους, το διοχετεύουν και στα παιδιά. 

-         Οι γονείς δέχονται μηνύματα ότι αν τα παιδιά τους δεν είναι καλά προετοιμασμένα και με ποικιλία ερεθισμάτων ανεπτυγμένα, δε θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στην ανώτατη εκπαίδευση.

-         Τα παιδιά γίνονται παθητικοί δέκτες πληροφοριών μέσω του χρόνου που σπαταλούν μπροστά σε μια τηλεόραση, ένα tablet ή μια κονσόλα παιχνιδιών. Και αν υπάρχουν στοιχεία που δηλώνουν τη χρησιμότητα των ηλεκτρονικών παιχνιδιών σε συγκεκριμένα κομμάτια της προσωπικότητας (αντίληψη, χρόνος αντίδρασης), υπάρχουν πολλές έρευνες οι οποίες αναφέρουν ότι η απουσία δημιουργικού, ενεργητικού, αυτοκαθοδηγούμενου παιχνιδιού επιφέρει αρνητικές συνέπειες στη φυσική, συναισθηματική και ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών.

Κανένας δεν ακυρώνει τη χρησιμότητα ενός εμπλουτισμένου περιβάλλοντος, για την ανάπτυξη επιδέξιων και σύνθετων στην προσωπικότητα τους παιδιών. Ακόμη όμως και τα παιδιά που ωφελούνται από το ενισχυμένο περιβάλλον, έχουν ανάγκη από μη προγραμματισμένη απασχόληση, συναισθηματική και ψυχολογική αποσυμπίεση από εξαναγκασμένες δραστηριότητες και αυτοκαθοδηγούμενο παιχνίδι. Και φυσικά αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για τα παιδιά τα οποία αντιδρούν στους γρήγορους και έντονα ανταγωνιστικούς ρυθμούς ζωής με άγχος και ανασφάλεια, με πολλά από αυτά να καταλήγουν στην κατάθλιψη.

Πόσο όμως ικανοί είμαστε να αναγνωρίζουμε και να αξιολογούμε τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μας ανταποκρίνονται στο περιβάλλον μέσα στο οποίο τα έχουμε εντάξει; Πόσο έγκαιρα μπορούμε να αξιολογήσουμε ένα πιθανό ψυχολογικό σύμπτωμα και πόσο ανοιχτοί είμαστε στο να το μεταφέρουμε σε κάποιο ειδικό, όταν πιθανά να αναγνωριστούμε ως συμμέτοχοι για την εξέλιξη; Θα πρέπει να αναρωτηθούμε βαθειά μέσα μας, πόση τελικά σημασία έχει να αναγνωρίσουμε την αξία της παιδικότητας και να αφήνουμε το χρόνο και την ωριμότητα μόνα τους να δράσουν, χωρίς εμείς να παρεμβαίνουμε συστηματικά και πιεστικά, καθοδηγούμενοι από εξωτερικές πηγές εμπορευματοποίησης της ανάπτυξης και από εσωτερικές ανασφάλειες και φιλοδοξίες.

 

NeuroPhysioKids 2017

Ginsburg, K., (2007), The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds, Pediatrics, 119, 182-191

Hardy, DF., Power, TG., Jaedicke, S., (1993), Examining the relation of parenting to children’s coping with everyday stress, Child Dev., 64, 1829-1841

Hofferth, S., & Sandberg, J. (2001). How American children spend their time, Journal of Marriage and the Family, 63(2), 295-309

Pellegrini, AD., Bohn, CM., (2005), The role of recess in children’s cognitive performance and school adjustment, Educ Res, 34, 13-19

Tamis-Le Monda, CS., Shannon, JD., Cabrera, NJ., Lamb, ME., (2004), Fathers and mothers as play with their 2- and 3- years old:contribution to language and cognitive development, Child Dev., 75, 102-102

Villaire, T., (2003), Families on the go: active or hyperactive;, Our Child, 28, 4-5