13 Ιουλ. 2017

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Το παιχνίδι είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική ανάπτυξη κάθε παιδιού και για αυτό το λόγο συμπεριλαμβάνεται στα βασικά δικαιώματα του μαζί με τις υπόλοιπες ζωτικές του ανάγκες. Το παιχνίδι διεγείρει τις νευρικές δομές και είναι απαραίτητη προϋπόθεση της φυσιολογικής ανάπτυξης. Μέσα από τη διαδικασία το παιχνιδιού το παιδί εκφράζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις επιθυμίες του με τρόπο που δε μπορεί να επιτύχει μέσω του γραπτού λόγου.

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες (κοινωνικοί, οικονομικοί, φυσικοί), οι οποίο περιορίζουν τη δυνατότητα των παιδιών να ασχοληθούν με το αυτοκαθοδηγούμενο παιχνίδι, αλλά τα τελευταία χρόνια η πίεση χρόνου λόγω ενός φορτωμένου καθημερινού προγράμματος, είναι η βασική αιτία για το μειωμένο παιχνίδι στο μεγάλο ποσοστό του παιδικού πληθυσμού στις αναπτυγμένες χώρες.

Ας κάνουμε μια σύντομη αναφορά στα οφέλη που έχει το παιχνίδι στα παιδιά:

-         Αυξάνει τη δημιουργικότητά ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει τη φαντασία, τη δεξιότητα και τη φυσική, συναισθηματική και γνωσιακή ικανότητα των παιδιών

-         Επιτρέπει την εξερεύνηση και τον πειραματισμό

-         Αναπτύσσει σωστά τον ανθρώπινο εγκέφαλο

-         Προετοιμάζει τα παιδιά για την αλληλεπίδρασή τους με τον κόσμο γύρω τους

-         Αναπτύσσει την εμπιστοσύνη των παιδιών και τα ετοιμάζει για τις μελλοντικές προκλήσεις

-         Το μη κατευθυνόμενο παιχνίδι επιτρέπει στα παιδιά να συνεργάζονται, να αντιλαμβάνονται την έννοια της ομάδας και της διαπραγμάτευσης

-         Όταν είναι κατευθυνόμενο από τα ίδια τα παιδιά, τους επιτρέπει να θέτουν και να υπακούουν σε κανόνες, να αναγνωρίζουν τα όριά τους και να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις με το ανάλογο τίμημα.

-         Βοηθάει στην ανάπτυξη περισσότερο υγειών σωμάτων και αυξάνει τα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας των παιδιών

-         Βελτιώνει τη ψυχολογική κατάσταση των παιδιών και μειώνει την κατάθλιψη

-         Βοηθάει στην ανάπτυξη ισχυρών δεσμών και καλύτερης επικοινωνίας ανάμεσα στην οικογένεια, όταν ο γονέας παρευρίσκεται ή ακόμη καλύτερα συμμετέχει στα κατευθυνόμενα από το παιδί παιχνίδια

Ενώ είναι γνωστά τα οφέλη του παιχνιδιού, τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί το ποιοτικό και ποσοτικό παιχνίδι, με το οικογενειακό περιβάλλον να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ακαδημαϊκή εξέλιξη του παιδιού. Το ερώτημα είναι αν η βιασύνη να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας εις βάρος των χαρακτηριστικών της παιδικότητάς τους, θα προκαλέσει βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες διαταραχές κυρίως στο ψυχολογικό και συναισθηματικό κομμάτι της προσωπικότητά τους.

Υπάρχει μια πληθώρα πληροφόρησης η οποία ωθεί τους γονείς να θεωρήσουν πως ο ρόλος τους επιτυγχάνεται μέσα από την ακαδημαϊκή εξέλιξη των παιδιών, μέσω αγοράς πληθώρας ενισχυτικών παιχνιδιών και μέσω της συμμετοχής των παιδιών σε μια πληθώρα δραστηριοτήτων, καθένα από τα οποία στενεύει τα χρονικά περιθώρια του παιδιού για ελεύθερο παιχνίδι. Τα παιδιά μεγαλώνουν από βρέφη ακόμη, σε ένα αισθητηριακά εμπλουτισμένο περιβάλλον το οποίο θεωρείται ότι προάγει με τον καλύτερο τρόπο την ανάπτυξη του. Η αναγκαιότητα της αμετροεπούς υπηρέτησης των παραπάνω δεδομένων, περιορίζει αισθητά το χρόνο τον οποίο περνάει ο γονέας με το παιδί του, καθώς και το καθοδηγούμενο από τα ίδια τα παιδιά παιχνίδι.

Είναι δεδομένο ότι οι οργανωμένες δραστηριότητες έχουν κάποια αναπτυξιακά οφέλη, αλλά δεν είναι σίγουρο το κατά πόσο ένα παιδί μπορεί συναισθηματικά και ψυχολογικά να ανταποκριθεί σε ένα τόσο χρονικά πιεσμένο πρόγραμμα, χωρίς αλλοιώσεις της παιδικής του ατομικότητας και φυσιολογικής ανωριμότητας. Και αν φαινομενικά, η πλειοψηφία των παιδιών μπορεί να ανταποκριθεί θετικά στην πληθώρα δραστηριοτήτων, υπάρχει ένα ποσοστό παιδιών τα οποία αντιδρούν με άγχος και άλλα συμπτώματα ψυχολογικής καταπίεσης και αυτό το ποσοστό πρέπει να αξιολογηθεί.

Αρνητικοί παράγοντες που ευθύνονται στην αλλαγή συμπεριφοράς και αντίληψης ως προς την ποσότητα και ποιότητα του παιδικού παιχνιδιού θα μπορούσαν ενδεικτικά να αναφερθούν οι παρακάτω:

-         Οικογένειες με ένα μέλος ή με δύο εργαζόμενους γονείς, με αποτέλεσμα  να μειώνεται ο κοινός χρόνος γονέων και παιδιών

-         Ακόμη και ο περιορισμένος κοινός χρόνος, χρησιμοποιείται για να αναδείξει αυτό που κοινώς αναφέρεται ως γονεϊκός επαγγελματισμός, δηλαδή της προσπάθειας του γονέα να εντάξει σε όσες περισσότερες δραστηριότητες γίνεται το παιδί του

-         Τα εσφαλμένα μηνύματα ότι ρόλος του γονέα είναι να προάγει ενεργητικά κάθε δεξιότητα του παιδιού μέσω μιας πληθώρας δραστηριοτήτων. Η ανάπτυξη σούπερ παιδιών, είναι ένα μήνυμα που διαπερνάει κάθε κοινωνικό στρώμα και οι γονείς με τη συμπεριφορά τους θελημένα ή άθελα τους, το διοχετεύουν και στα παιδιά. 

-         Οι γονείς δέχονται μηνύματα ότι αν τα παιδιά τους δεν είναι καλά προετοιμασμένα και με ποικιλία ερεθισμάτων ανεπτυγμένα, δε θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στην ανώτατη εκπαίδευση.

-         Τα παιδιά γίνονται παθητικοί δέκτες πληροφοριών μέσω του χρόνου που σπαταλούν μπροστά σε μια τηλεόραση, ένα tablet ή μια κονσόλα παιχνιδιών. Και αν υπάρχουν στοιχεία που δηλώνουν τη χρησιμότητα των ηλεκτρονικών παιχνιδιών σε συγκεκριμένα κομμάτια της προσωπικότητας (αντίληψη, χρόνος αντίδρασης), υπάρχουν πολλές έρευνες οι οποίες αναφέρουν ότι η απουσία δημιουργικού, ενεργητικού, αυτοκαθοδηγούμενου παιχνιδιού επιφέρει αρνητικές συνέπειες στη φυσική, συναισθηματική και ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών.

Κανένας δεν ακυρώνει τη χρησιμότητα ενός εμπλουτισμένου περιβάλλοντος, για την ανάπτυξη επιδέξιων και σύνθετων στην προσωπικότητα τους παιδιών. Ακόμη όμως και τα παιδιά που ωφελούνται από το ενισχυμένο περιβάλλον, έχουν ανάγκη από μη προγραμματισμένη απασχόληση, συναισθηματική και ψυχολογική αποσυμπίεση από εξαναγκασμένες δραστηριότητες και αυτοκαθοδηγούμενο παιχνίδι. Και φυσικά αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για τα παιδιά τα οποία αντιδρούν στους γρήγορους και έντονα ανταγωνιστικούς ρυθμούς ζωής με άγχος και ανασφάλεια, με πολλά από αυτά να καταλήγουν στην κατάθλιψη.

Πόσο όμως ικανοί είμαστε να αναγνωρίζουμε και να αξιολογούμε τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μας ανταποκρίνονται στο περιβάλλον μέσα στο οποίο τα έχουμε εντάξει; Πόσο έγκαιρα μπορούμε να αξιολογήσουμε ένα πιθανό ψυχολογικό σύμπτωμα και πόσο ανοιχτοί είμαστε στο να το μεταφέρουμε σε κάποιο ειδικό, όταν πιθανά να αναγνωριστούμε ως συμμέτοχοι για την εξέλιξη; Θα πρέπει να αναρωτηθούμε βαθειά μέσα μας, πόση τελικά σημασία έχει να αναγνωρίσουμε την αξία της παιδικότητας και να αφήνουμε το χρόνο και την ωριμότητα μόνα τους να δράσουν, χωρίς εμείς να παρεμβαίνουμε συστηματικά και πιεστικά, καθοδηγούμενοι από εξωτερικές πηγές εμπορευματοποίησης της ανάπτυξης και από εσωτερικές ανασφάλειες και φιλοδοξίες.

 

NeuroPhysioKids 2017

Ginsburg, K., (2007), The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds, Pediatrics, 119, 182-191

Hardy, DF., Power, TG., Jaedicke, S., (1993), Examining the relation of parenting to children’s coping with everyday stress, Child Dev., 64, 1829-1841

Hofferth, S., & Sandberg, J. (2001). How American children spend their time, Journal of Marriage and the Family, 63(2), 295-309

Pellegrini, AD., Bohn, CM., (2005), The role of recess in children’s cognitive performance and school adjustment, Educ Res, 34, 13-19

Tamis-Le Monda, CS., Shannon, JD., Cabrera, NJ., Lamb, ME., (2004), Fathers and mothers as play with their 2- and 3- years old:contribution to language and cognitive development, Child Dev., 75, 102-102

Villaire, T., (2003), Families on the go: active or hyperactive;, Our Child, 28, 4-5