20 Οκτ. 2019

Πριν τη διάγνωση, μετά τη θεραπεία. (Διατροφή)

Η σωστή διατροφή είναι ιδιαίτερα σημαντική για κάθε άνθρωπο, τόσο για την πρόληψη όσο και για την καλύτερη διαχείριση μιας πάθησης. Οι ανάγκες του καθενός διαφέρουν, αλλά υπάρχουν κάποια επιστημονικά δεδομένα που πρέπει να ακολουθούνται, γιατί έχει βρεθεί ότι συσχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού. Φυσικά μια διαδικασία διαφοροποίησης των συνηθειών απαιτεί θέληση και καλή οργάνωση, αλλά αυτό είναι ένα προαπαιτούμενο που οδηγεί σε σημαντικά οφέλη. Πρέπει η κάθε γυναίκα να αναθεωρήσει τις διατροφικές της ανάγκες και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε. Πρέπει να κατανοήσει πλήρως τις συμβουλές των ειδικών και να δεχτεί τα πλεονεκτήματα κάθε αλλαγής. Κάθε στιγμή στην καθημερινότητα μας, μπορούμε να ανακατασκευάσουμε τις επιζήμιες καθημερινές συνήθειες και να τις μετατρέψουμε σε ωφέλιμες συνήθειες.  

Κάθε ασθενής με καρκίνο του μαστού πρέπει να αξιολογηθεί από ένα κλινικό διατροφολόγο και να ξεκινήσει την ειδική και εξατομικευμένη διατροφή ακριβώς μετά τη διάγνωση ή στα πρώτα στάδια της θεραπείας. Οι συμβουλές θα πρέπει να έχουν επιστημονική βάση, βασισμένες στα προσωπικά χαρακτηριστικά της ασθενούς, έτσι ώστε να περιοριστούν οι αρνητικές επιπτώσεις της διατροφής στην επιβίωση.      

Η λήψη συμπληρωματικών και εναλλακτικών σκευασμάτων, συμπληρωμάτων διατροφής και φυσικών προϊόντων,  είναι πραγματικά ένα θέμα αντιπαράθεσης, με τα επιστημονικά δεδομένα να είναι ανεπαρκή και αμφιλεγόμενα. Η χρήση τους είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη σε όσους πάσχουν από χρόνιες παθήσεις, αλλά όσον αφορά τις ογκολογικές διαδικασίες, η λήψη τους μπορεί να είναι προβληματική και να προκληθούν σοβαρές παρενέργειες στους ασθενείς, ειδικά στις περιπτώσεις στις οποίες η χρήση τους γίνεται χωρίς την ενημέρωση ή την άδεια του γιατρού. Πολλές φορές τέτοια σκευάσματα αλληλεπιδρούν με τη χημειοθεραπεία ή την ορμονοθεραπεία, με αποτέλεσμα να αναχαιτίζουν τη θεραπεία, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να εμφανίζουν τοξική δράση ή άλλες αρνητικές επιδράσεις. Ένα γνωστό παράδειγμα είναι τα φυτο-οιστρογόνα τα οποία αν καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες, ουδετεροποιούν την αντι-ορμονική θεραπεία στους ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους του μαστού. Υπάρχουν αναφορές για χορήγηση αντίστοιχων σκευασμάτων σε μέτριες δόσεις, ακριβώς εξαιτίας της αμφιλεγόμενης χρήσης, ειδικά των συμπληρωμάτων διατροφής κατά τη διάρκεια της θεραπείας από καρκίνο στο μαστό.  Επομένως τα φυσικά προϊόντα μπορεί να έχουν είτε θετικές είτε αρνητικές επιδράσεις, να προάγουν ή να αναστείλουν τη δράση των κλασικών θεραπευτικών σχημάτων. Υπάρχει έλλειψη ποιοτικών επιστημονικών αποδείξεων, και προφανώς τα δεδομένα που προκύπτουν από μελέτες περιπτώσεων δε μπορούν να γενικευτούν. Χρειάζονται επομένως περισσότερες μελέτες οι οποίες να σταθμίσουν τα οφέλη, τη δοσολογία, τις πιθανές αλληλεπιδράσεις και τις παρενέργειες.

Αν κοιτάξουμε πιο προσεχτικά κάποια δεδομένα για συγκεκριμένα συμπληρώματα, θα βρούμε κάποιες ενδείξεις για τη χρήση τους χωρίς να μπορεί όμως αυτή η γνώση να μετατραπεί σε κλινική.  Μέσα σε αυτή τη λογική υπάρχουν έρευνες που συσχετίζουν τα κλασικά θεραπευτικά σχήματα με τη χρήση συμπληρωματικών και εναλλακτικών σκευασμάτων. Η αποδεδειγμένη θετική δράση κάποιων σκευασμάτων, τα κατηγοριοποιεί πλέον στην ομάδα της συμβατικής και όχι της εναλλακτικής θεραπευτικής προσέγγισης. Οι ενδείξεις αυτές είναι προς το παρόν περιορισμένες ως προς την πληθώρα των μελετών και για μικρό αριθμό σκευασμάτων.

Η βιταμίνη D έχει αποδειχτεί ότι αναχαιτίζει τον πολλαπλασιασμό των μαστικών κυττάρων και προάγει τη διαφοροποίηση τους. Επιπλέον φαίνεται ότι παίζει ρόλο στην αναδιαμόρφωση των κυττάρων και την ομοιόσταση τους. Παρά τα αμφιλεγόμενα αποτελέσματα από διάφορες έρευνες, φαίνεται να επικρατεί η άποψη ότι η βιταμίνη D είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τον καρκίνο του μαστού. Η χημειοθεραπεία, η ταμοξιφένη και οι αναστολείς της αρωματάσης, μειώνουν την πυκνότητα των οστών και αυξάνουν τον κίνδυνο για κατάγματα. Η έκθεση στον ήλιο και η λήψη βιταμίνης D από τη διατροφή φαίνεται να έχουν ένα ωφέλιμο συνδυαστικό αποτέλεσμα κυρίως σε γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση. Παρόλα αυτά η ποσότητα λήψης βιταμίνης D είτε με τη διατροφή είτε ως συμπλήρωμα είναι κάτι που δεν έχει διερευνηθεί ακόμη.       

Η δράση της βιταμίνης C σχετίζεται με τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες που έχει και τη δράση της στο ανοσοποιητικό σύστημα. Έχει βρεθεί αύξηση στον κίνδυνο για εμφάνιση καρκίνου του μαστού εξαιτίας μειωμένων ποσοτήτων βιταμίνης C, αν και αυτή η επίδραση ήταν πιο έντονη στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Η θετική της δράση εμφανίζεται σε συνδυασμό με άλλα διατροφικά στοιχεία, ενώ η λήψη της ως συμπλήρωμα διατροφής δε φαίνεται να επηρεάζει τα ποσοστά κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. 

Σε ασθενείς συχνά προτείνεται να μην λαμβάνουν συμπληρώματα διατροφής βιταμίνης D και C κατά τη διάρκεια χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας εξαιτίας της υπόθεσης ότι τα συγκεκριμένα συμπληρώματα θα ουδετεροποιήσουν τα οφέλη των θεραπειών, εξαιτίας της δράσης τους στις ελεύθερες ρίζες, στις οποίες βασίζονται εν μέρει και η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία. 

Η βιταμίνη Ε θα μπορούσε να παίξει ένα σημαντικό ρόλο μέσω της δράσης της ως αντιοξειδωτικό και μέσω της έκφρασης συγκεκριμένων ογκογονιδίων. Φαίνεται ότι αυτή η προστατευτική δράση αποδεικνύεται όταν η λήψη βιταμίνης Ε γίνεται με τη βρώση λαχανικών.

Το φολικό οξύ θεωρείται ότι μειώνει τις νεοπλασματικές αλλαγές. Το φολικό οξύ είναι απαραίτητο για τη σύνθεση και για τη μεθυλίωση του DNA, τα οποία επηρεάζουν τη ρύθμιση των γονιδίων. Υπάρχουν ενδείξεις για διαφοροποίηση της μεθυλίωσης των υποδοχέων των οιστρογόνων μεταξύ του φυσιολογικού και του καρκινικού μαστικού ιστού.   

Οι φυτικές ίνες μπορεί να επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισης του καρκίνου του μαστού, μέσω της προαγωγής της επαναρρόφησης στο έντερο, των οιστρογόνων που εκκρίνονται στο χολικό σύστημα. Ενώ υπάρχουν έρευνες που παρουσιάζουν την προστατευτική δράση των φυτικών ινών για τον καρκίνο του μαστού, αυτές έχουν παρουσιαστεί για τις φυτικές ίνες των φρούτων και των λαχανικών και όχι τις αντίστοιχες των σιτηρών. Οι φυτικές ίνες των λαχανικών και των φρούτων διαφέρουν από αυτές των σιτηρών τόσο ως προς τα χημικά τους συστατικά, καθώς και ως προς την αλληλεπίδρασή τους με άλλες φυτικές ίνες.

Γίνεται μια συζήτηση για τη δράση των καροτενοειδών σαν πιθανά χημειοπροστατευτικά συστατικά. Yπάρχουν ενδείξεις για τη μείωση της πιθανότητας ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, ειδικά των αρνητικών στους υποδοχείς οιστρογόνων αλλά είναι ελάχιστες οι έρευνες που αξιολογούν οποιοδήποτε άλλο καροτενοειδές πέρα από το καροτένιο. Το κάθε καροτενοειδές όμως διαφέρει στην αντιοξειδωτική του δράση και στην περιεκτικότητα σε προβιταμίνη Α. Υπάρχουν αποδείξεις για την αντιοξειδωτική δράση του λυκοπενίου, το οποίο δεν εμφανίζει δράση της προβιταμίνης Α.  Οι ισχυροί διπλοί δεσμοί στο μόριο του λυκοπενίου είναι αυτοί που του παρέχουν την έντονη αντιοξειδωτική δράση, η οποία φαίνεται να είναι μεγαλύτερη από αυτή που αποδίδουν στα υπόλοιπα καροτενοειδή.

Η βάση μιας σωστής διατροφής για την πρόληψη και την καλύτερη αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού πρέπει να βασίζεται στη βρώση ποικιλίας λαχανικών, φρούτων, δημητριακών ολικής άλεσης και όσπριων. Η λήψη λαχανικών φαίνεται να μειώνει τις πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Φαίνεται ότι δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ουσία που να προσφέρει αυτό το πλεονέκτημα αλλά ο συνδυασμός στοιχείων είναι αυτός που προκαλεί αυτή την αντικαρκινική δράση. Από όλα τα δεδομένα προκύπτει ότι την καλύτερη αντινεοπλασματική δράση την εμφανίζουν τα λαχανικά. Αυτό που πρέπει να προσεχτεί είναι ότι πολλά συστατικά και χημικά που χρησιμοποιούνται στη γεωργία, την επεξεργασία και την αποθήκευση των τροφίμων καταλήγουν στα σώματά μας. Επομένως δεν αρκεί να επιλέξει κάποιος το κατάλληλο τρόφιμο (λαχανικά, φρούτα, πράσινο τσάι, σκόρδα) αλλά πρέπει να επιλέγει και υγιεινές διαδικασίες μέσω των οποίων η τροφή θα φτάσει στο πιάτο μας. Το καλό πλύσιμο βοηθάει στην απομάκρυνση τοξικών ουσιών, αλλά επειδή κάποιες παραμένουν στο εσωτερικό η κατάλληλη επιλογή είναι η αγορά βιολογικών προϊόντων η οποία θα μειώσει την έκθεση των τροφίμων σε καρκινογόνες ουσίες. Επειδή τα βιολογικά προϊόντα είναι ακριβά, θα πρέπει να υπάρχει εναλλακτική λύση, η οποία έχει να κάνει με την αγορά προϊόντων από γνωστό παραγωγό, που θα ξέρει ότι χρησιμοποιούνται όσο λιγότερες χημικές ουσίες γίνεται.

Θα πρέπει να υπάρχει περιορισμός στα κόκκινα κρέατα καθώς και αποφυγή όσο περισσότερο γίνεται των επεξεργασμένων τροφίμων. Η αγορά κρέατος και ψαριών θα πρέπει να γίνεται με πρώτο κριτήριο την εκτροφή τους χωρίς αντιβιοτικά. Η αποφυγή της λήψης ορμονών μέσα από τη διατροφή είναι μια δύσκολη και κοστοβόρα διαδικασία. Η επιλογή όμως δε μπορεί να είναι άλλη πάρα κρέας από ζώα που μεγαλώνουν με βιολογικό τρόπο. Το φαγητό πρέπει να προέρχεται από τη φάρμα και το χωράφι και όχι από το εργοστάσιο. Όταν μαγειρεύει ο καθένας το φαγητό του, γνωρίζει καλά κάθε συστατικό που χρησιμοποιεί. Τα χειροποίητα προϊόντα περιέχουν υψηλής ποιότητας θρεπτικών ουσιών, λιγότερες θερμίδες και λιγότερα συντηρητικά. Τα επεξεργασμένα τρόφιμα είναι πλούσια σε ζάχαρη, αλάτι, ψευδή συστατικά, συντηρητικά και θερμίδες. Αντί για υπερβολική χρήση αλατιού θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν φυτικά αρωματικά για να προσδώσουν καλύτερη γεύση στο φαγητό. Προκλινικές έρευνες έχουν δείξει ότι υπερβολική κατανάλωση υδατανθράκων και λιπών, επηρεάζουν τις μεταβολικές και ορμονικές διεργασίες (αυξάνοντας τα επίπεδα των ενδογενών οιστρογόνων) αυξάνοντας την πιθανότητα μεταστάσεων

Πρέπει η κάθε γυναίκα να αποφεύγει να λαμβάνει μαζικά θερμίδες σε ένα γεύμα. Μία τέτοια λανθασμένη συνήθεια προκαλεί μια σειρά αλλαγών μέσα στο σώμα που μπορεί να οδηγήσουν στην αύξηση της ανάπτυξης του μαστού. Αντιθέτως τα μικρά γεύματα στη διάρκεια της ημέρας, δεν ενεργοποιούν έντονα τα μαστικά κύτταρα και παρέχουν και άλλα πλεονεκτήματα για την υγεία, με το σημαντικότερο από αυτά να είναι η διατήρηση σταθερών ενεργειακών απαιτήσεων, επομένως και ο αποτελεσματικότερος έλεγχος του βάρους. 

Θα πρέπει να αποφεύγονται τα ποτά και τα ενεργειακά τρόφιμα με πλούσια περιεκτικότητα σε ζάχαρη, λιπαρά, και χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες. Πρέπει  ο καθένας να μάθει να αναγνωρίζει τι κρύβεται πίσω από έννοιες που αναγράφονται στα προϊόντα, έτσι ώστε να αναγνωρίζει και να ξεχωρίζει τα φυσικά από τα επεξεργασμένα. Προσπαθήστε να αγοράζετε τρόφιμα ολικής άλεσης επειδή ελευθερώνουν την ενέργειά τους περισσότερο αργά κατά τη διάρκεια της χώνεψης. Η ζάχαρη απελευθερώνει την ενέργειά της πολύ γρήγορα προκαλώντας κορυφώσεις στα επίπεδα ζαχάρου στο αίμα και ορμονική αύξηση, γεγονότα τα οποία πιθανά ενεργοποιούν έντονα τα κύτταρα του μαστού.

Πρέπει η κάθε γυναίκα να αντιληφθεί ότι το νερό που πίνουμε δεν είναι πάντα κατάλληλο. Υπάρχουν παγκοσμίως περιοχές στις οποίες το πόσιμο νερό έχει μεταβάλλει το φύλο των ψαριών από τη μεγάλη ποσότητα οιστρογόνων που περιέχουν.  Μπορεί τα δικά μας σώματα να είναι πιο πολύπλοκα αλλά οι ουσίες που μιμούνται τα οιστρογόνα επηρεάζουν και εμάς. Η λύση δεν είναι το εμφιαλωμένο νερό, γιατί και εκείνο έχει σημαντικά προβλήματα με τη συντήρηση και αποθήκευσή του, με αποτέλεσμα πολλές φορές να είναι ακόμη πιο ανθυγιεινό.  Η λύση είναι η τοποθέτηση συστήματος καθαρισμού του νερού

Υπάρχουν επομένως διάφορες έρευνες που εξετάζουν τη σχέση μεταξύ της κατανάλωσης τροφίμων και του καρκίνου του μαστού, με αμφιλεγόμενα και μεικτά αποτελέσματα. Η επίδραση της διατροφής στην αύξηση του κινδύνου εμφάνισης μαστικής κακοήθους νεοπλασίας και στη μείωση της πιθανότητας για υποτροπή είναι μια ενεργητική ερευνητικά περιοχή. Η αποσαφήνιση των δεδομένων θα συμβεί όταν ελεγχθούν τα χρονικά διαστήματα της έκθεσης σε συγκεκριμένες δραστικές ουσίες, οι αλληλεπιδράσεις με τις θεραπείες και οι διαφοροποιήσεις ανάλογα με τη μορφή του καρκίνου του μαστού.   

 

BIΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Aghajanpour et al. (2017), Functional foods and their role in cancer prevention and health promotion: a comprehensive review, Am J cancer Res, 7 (4), 740-769

Freudenheim et al., (1996), Premenopausal Breast Cancer Risk and Intake of Vegetables, Fruits, and Related Nutrients, J Natl Cancer Inst, 88:340-8

Fujiki, H., (1999),  Two stages of cancer prevention with green tea,  J Cancer Res Clin Oncol, 125, 589–597

Ghavami H., Akyolcu N., (2017), The Impact of Lifestyle Interventions in Breast Cancer Women after Completion of Primary Therapy: A Randomized Study, J Breast Health, 13: 94-99

Herbert V.,  Das KC. (1994), Folic acid and vitamin Bi2. In: Shils ME, Olson JA, Shike M, editors, Modem nutrition in health and disease, 8th ed. Philadelphia: Lea & Febiger, 402-25

Hines SL, H.K. Jorn, K.M. Thompson, & J.M. Larson, (2010), Breast cancer survivors and vitamin D: a review, Nutrition, 26 (3), 255-62

Jiang Y, Pan Y, Rhea PR, et al., (2016), A sucrose-enriched diet promotes tumorigenesis in mammary gland in part through the 12-lipoxygenase pathway. Cancer Res, 76:24-9

Kruk J.,  (2014), Lifestyle Components and Primary Breast Cancer Prevention, Asian Pac J Cancer Prev, 15 (24), 10543-10555

Limon-Miro et al. (2017), Dietary Guidelines for Breast Cancer Patients: A Critical Review, Adv Nutr, 8:613–23.

Lopes CM, Dourado A., Oliveira R., (2017), Phytotherapy and Nutritional Supplements on Breast Cancer, BioMed Research International

Milner, J.A. (1996), Garlic: its anticarcinogenic and antitumorigenic properties, Nutr Rev,  54 (11 Pt 2), S82-6

Riboli et al. (2003), European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC): study populations and data collection, Public health Nutrition, 5, (6B), 1113-1124

Schwingshackl  L., Hoffmann G.,  (2015), Adherence to Mediterranean diet and risk of cancer: an updated systematic review and meta-analysis of observational studies,

Cancer Med, 4:1933-47

Rubin Philip, (2001), Clinical Oncology: A Multi- Disciplinary Approach for Physicians & Students,  8th edition, Saunders

Weiss Marisa,  Joan Ruderman, (2011), Think Pink, Live Green conference, booklet

Wong et al. (2010), Use of dietary supplements by breast cancer patients undergoing conventional cancer treatment, Patient Preference and Adherence, 4, 407–414